Kamienie nerkowe są twardymi złogami powstającymi w nerkach lub drogach moczowych w wyniku wytrącania się nierozpuszczalnych substancji z moczu. Głównym objawem kamicy nerkowej jest nagły, silny ból lędźwiowy, czyli kolka nerkowa. Kamica nerkowa dotyczy do 10% dorosłych, najczęściej mężczyzn w wieku 30-50 lat. Ryzyko nawrotu choroby po pierwszym incydencie sięga 50% w ciągu 5–10 lat. Skuteczne postępowanie obejmuje szybkie rozpoznanie, właściwą terapię oraz profilaktykę opartą na odpowiednim nawodnieniu, diecie i eliminacji czynników ryzyka.
Czym są kamienie nerkowe?
Kamienie nerkowe to złogi nierozpuszczalnych związków chemicznych powstające w nerkach lub drogach moczowych. Najczęściej tworzą się z substancji fizjologicznie obecnych w moczu, gdy ich stężenie przekroczy możliwości rozpuszczenia. Kamienie mogą mieć formę mikroskopijnych kryształków lub większych złogów do kilku centymetrów, które mogą całkowicie blokować przepływ moczu i wywoływać silny ból.
Skład chemiczny złogów nerkowych (szczawian wapnia, fosforan wapnia, kwas moczowy, struwit, cystyna)
Około 80% kamieni nerkowych składa się ze szczawianu wapnia oraz fosforanu wapnia. Rzadziej obserwuje się kamienie zbudowane z kwasu moczowego (około 10%), struwitu (fosforan magnezowo-amonowy, typowy dla przewlekłych infekcji dróg moczowych) i cystyny (związanej z uwarunkowaną genetycznie cystynurią). Kamienie mieszane również występują. Charakter chemiczny złogu wpływa na dobór leczenia i profilaktyki.
Proces formowania kamieni (przesycenie moczu, krystalizacja)
Kamienie powstają, gdy mocz staje się przesycony związkami takimi jak wapń, szczawiany, kwas moczowy lub cystyna. Dochodzi wówczas do ich krystalizacji i połączenia się kryształków w większe złogi. Proces ten przyspiesza brak substancji hamujących krystalizację w moczu (np. magnez, cytryniany), odwodnienie, nieprawidłowe pH oraz zaburzenia odpływu moczu.
Przyczyny kamicy nerkowej
Na powstawanie kamieni wpływają zaburzenia metaboliczne, czynniki dietetyczne, predyspozycje genetyczne oraz środowiskowe. Ustalając przyczynę, można skuteczniej zapobiegać nawrotom choroby.
Czynniki metaboliczne i choroby towarzyszące (nadczynność przytarczyc, choroba Crohna, przewlekłe zakażenia dróg moczowych)
Zaburzenia takie jak nadczynność przytarczyc prowadzą do podwyższonego wydalania wapnia z moczem. Choroba Leśniowskiego-Crohna zwiększa ryzyko wchłaniania szczawianów, a przewlekłe zakażenia układu moczowego sprzyjają powstawaniu kamieni struwitowych.
Czynniki dietetyczne i styl życia (wysoka podaż soli, białka, szczawiany, niedobór magnezu i cytrynianów)
Dieta bogata w