Hiperglikemia oznacza stan, w którym stężenie glukozy we krwi przekracza górną granicę prawidłowych wartości. Najczęściej rozwija się wskutek zaburzeń wydzielania lub działania insuliny i prowadzi do ostrych oraz przewlekłych powikłań zdrowotnych. Już pojedynczy epizod hiperglikemii wymaga uwagi, ponieważ nawet krótkotrwały wzrost glikemii zaburza metabolizm i może skutkować odwodnieniem, zaburzeniami elektrolitowymi lub powstawaniem ciał ketonowych. Przewlekła hiperglikemia, pozostawiona bez korekty, niszczy naczynia krwionośne, nerwy oraz narządy wewnętrzne.
Hiperglikemia: definicja i klasyfikacja
Hiperglikemia to podwyższone stężenie glukozy we krwi przekraczające normę, przeważnie >100 mg/dl (5,5 mmol/l) na czczo oraz >140 mg/dl dwie godziny po posiłku. Stan ten obejmuje zarówno sytuacje przejściowe (po posiłku, w stresie), jak i przewlekłe (cukrzyca typu 1 i 2). W klasyfikacji wyróżnia się kilka typów hiperglikemii, zależnych od czasu wystąpienia i mechanizmu patofizjologicznego.
Normy glikemii na czczo i po posiłku
Prawidłowe stężenie glukozy na czczo wynosi 70-99 mg/dl (3,9-5,5 mmol/l). Nieprawidłowa glikemia na czczo mieści się w zakresie 100-125 mg/dl (5,6–6,9 mmol/l). Poziom ≥126 mg/dl (≥7,0 mmol/l) umożliwia rozpoznanie cukrzycy. Dwie godziny po posiłku wartości nie powinny przekraczać 140 mg/dl (7,8 mmol/l). Wynik 140-199 mg/dl świadczy o nieprawidłowej tolerancji glukozy.
Rodzaje hiperglikemii (poposiłkowa, na czczo, stresowa)
Hiperglikemia poposiłkowa pojawia się, gdy poziom glukozy 2 godziny po posiłku wynosi ≥140 mg/dl. Hiperglikemia na czczo dotyczy stężeń glukozy ≥100 mg/dl po co najmniej 8-godzinnej przerwie od ostatniego posiłku. Hiperglikemia stresowa to wzrost poziomu glukozy ≥140 mg/dl w odpowiedzi na ostre stany chorobowe, wywołany działaniem hormonów stresu.
Przyczyny hiperglikemii
Najczęstszą przyczyną hiperglikemii są zaburzenia syntezy lub działania insuliny, prowadzące do upośledzenia transportu glukozy do komórek ciała. Czynniki te mogą mieć charakter pierwotny (choroby trzustki) lub wtórny (insulinooporność, wpływ hormonów i leków).
Defekty wydzielania i działania insuliny
Defekt wydzielania insuliny polega na zmniejsz